Polityk, mąż stanu, działacz niepodległościowy, publicysta polityczny. Współzałożyciel Narodowej Demokracji i prezes Polskiego Komitetu Narodowego. Delegat na konferencję paryską w 1919 r. i sygnatariusz traktatu wersalskiego. Minister spraw zagranicznych.

Urodził się 9 sierpnia 1864 roku na Kamionku w Warszawie. Syn Walentego i Józefy z Lenarskich, wywodzących się z drobnej szlachty. Ukończył warszawskie III Gimnazjum w 1886 r. i wstąpił na wydział fizyczno-matematyczny Uniwersytetu Warszawskiego, sekcję nauk przyrodniczych. W maju 1891 roku otrzymał stopień kandydata nauk przyrodniczych, odpowiadający doktoratowi.

W listopadzie 1881 roku założył tajną organizację uczniowską „Strażnica”, której głównym zadaniem było strzec ducha polskiego przed rusyfikacją. W 1888 roku został członkiem, a potem „starszym” warszawskiego koła organizacji młodzieży patriotycznej „ZET”, krzewiącego wiarę w odzyskanie niepodległości. W grudniu 1889 roku został przyjęty do Ligi Polskiej, skupiającej działaczy narodowych, zarówno na ziemiach polskich, jak i na emigracji. Od listopada 1891 do sierpnia 1892 roku studiował w Paryżu.

Zorganizował pierwszą po powstaniu 1863 roku wielką manifestację uliczną w Warszawie, w setną rocznicę Konstytucji 3 maja, będącą pochodem młodzieży akademickiej od ruin kaplicy w Ogrodzie Botanicznym do Katedry św. Jana. Jako oskarżony o udział we wspomnianej manifestacji, w pierwszych dniach sierpnia 1892 roku, został osadzony w warszawskiej Cytadeli. W więzieniu spędził pięć miesięcy. l kwietnia 1893 roku dokonał przewrotu w Lidze Polskiej i stworzył Ligę Narodową, stając na jej czele.

W lutym 1895 roku wyjechał do Lwowa i objął redakcję dwutygodnika „Przegląd Wszechpolski”. W roku 1903 wydał książkę Myśli nowoczesnego Polaka,będącą – jak sam po latach stwierdził – „wyznaniem wiary narodowej”. W 1904 roku odbył podróż do Japonii, aby przekonać tamtejszy rząd, że polskie powstanie antyrosyjskie (propagowane przez Piłsudskiego) w Królestwie Polskim („Kongresówce”) byłoby dla Polaków szkodliwe, a Japończykom nie przyniosłoby korzyści. Od grudnia 1905 do lutego 1907 roku kierował redakcją „Gazety Polskiej”. W latach 1907-1909 był posłem do II i III Dumy Państwowej (rosyjski sejm), pełniąc funkcję prezesa Koła Polskiego. W wydanej w 1908 roku książce Niemcy, Rosja i kwestia polska przedstawił położenie polityczne Polski i jej zaborców.

Gdy wybuchła wojna światowa w 1914 r., przebywał za granicą. Wrócił jednak do Warszawy. W listopadzie 1915 roku wyjechał na Zachód do Londynu (do 5 sierpnia 1917 roku), a potem do Paryża, jako prezes Komitetu Narodowego Polskiego. 11 sierpnia 1916 roku otrzymał doktorat honoris causa na Uniwersytecie w Cambridge.

Z inicjatywy Romana Dmowskiego oraz kierowanego przez niego Komitetu Narodowego Polskiego, 4 czerwca 1917 roku, prezydent Francji powołał dekretem Armię Polską we Francji. 22 czerwca na polach Sault w Szampanii Dmowski wręczył czterem pułkom sztandary, ufundowane przez miasta: Paryż, Nancy, Belfort i Verdun. W tym samym roku odbył także podróż do Stanów Zjednoczonych. Wystąpił razem z Ignacym Paderewskim na sejmie wychodźstwa w Detroit oraz kilkakrotnie spotkał się z prezydentem Thomasem Woodrow Wilsonem. 28 czerwca 1919 roku podpisał w imieniu Polski Traktat Wersalski, uznający prawo Polaków do niepodległego państwa.

Po wojnie zamieszkał na stałe w Chludowie pod Poznaniem, gdzie kupił niewielki majątek z pałacykiem. W roku 1934 sprzedał Chludowo i zamieszkał w Warszawie. 11 czerwca 1923 roku otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Poznańskiego.

Od 27 października do 14 grudnia 1923 roku był ministrem spraw zagranicznych w rządzie Wincentego Witosa. W 1925 roku wydał książkę Polityka polska i odbudowanie państwa, w której opisał swoje życiowe zmagania o odbudowanie państwa polskiego. Po przewrocie majowym, 4 grudnia 1926 roku, powołał w Poznaniu Obóz Wielkiej Polski, organizację endecką, która w czasie jej rozwiązania przez rząd sanacyjny liczyła ok. 120 tys. członków w 1932 roku. W okresie od czerwca do października 1928 roku przekształcił Związek Ludowo-Narodowy w Stronnictwo Narodowe. W 1927 roku wydał Kościół, naród, państwo, w 1931 roku Świat powojenny i Polska, a w 1933 roku Przewrót.

Roman Dmowski zmarł 2 stycznia 1939 roku w Drozdowie pod Łomżą. Pochowany został w grobie rodzinnym na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. Z powodu odmienności poglądów, do tych prezentowanych przez Józefa Piłsudskiego, obóz rządzący nie wziął udziału w pogrzebie. Nad jego grobem nie było mów. Pochyliły się tylko sztandary i proporce. Roman Dmowski został odznaczony m.in. Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski.

W dniu 8 stycznia 1999 r., w sześćdziesiątą rocznicę śmierci Roman Dmowskiego, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej docenił zasługi wybitnego rodaka następującą uchwałą:

„W związku z 60 rocznicą śmierci Romana Dmowskiego Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla walki i pracy wielkiego męża stanu na rzecz odbudowania niepodległości państwa polskiego i stwierdza, że dobrze przysłużył się Ojczyźnie. W swojej działalności Roman Dmowski kładł nacisk na związek pomiędzy rozwojem Narodu i posiadaniem własnego państwa formułując pojęcie narodowego interesu. Oznaczało to zjednoczenie wszystkich ziem dawnej Rzeczypospolitej zamieszkałych przez polską większość, a także podniesienie świadomości narodowej wszystkich warstw i grup społecznych. Stworzył szkołę politycznego realizmu i odpowiedzialności. Jako reprezentant zmartwychwstałej Rzeczypospolitej na Konferencji w Wersalu przyczynił się w stopniu decydującym do ukształtowania naszych granic, a zwłaszcza granicy zachodniej. Szczególna jest rola Romana Dmowskiego w podkreślaniu ścisłego związku katolicyzmu z polskością dla przetrwania Narodu i odbudowania państwa. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla wybitnego Polaka Romana Dmowskiego”.