POSTACIE
czcionka większa czcionka normalna czcionka mniejsza

Ignacy Daszyński (1866-1936)

Czołowy przedstawiciel polskiej lewicy niepodległościowej, aktywista polityczny, poseł i marszałek sejmu II Rzeczpospolitej. Premier pierwszego niepodległego rządu polskiego. W swoich działaniach łączył interesy Polski niepodległej z realizacją postulatów równości klasowej.

Ignacy Daszyński urodził się 26 października 1866 roku w Zbarażu, w zaborze austriackim. Jego rodzina pochodziła ze średniozamożnej szlachty. Ojciec Ferdynand był urzędnikiem państwowym. Po jego śmierci, w wieku 9 lat, Ignacy Daszyński przeniósł się wraz z matką, Kamilą z Mierzeńskich, do Stanisławowa, gdzie szybko dał się poznać jako wyborowy uczeń, który opanował kilka języków, m.in. ukraiński, jidysz, czy niemiecki. Od najmłodszych uczniowskich lat Ignacy udzielał zarobkowo korepetycji. Pomimo zdolności do nauki, został wydalony z austriackiej szkoły, z zakazem nauki w gimnazjum. Stało się to w 1882 roku na skutek działalności w młodzieżowym stowarzyszeniu konspiracyjnym o patriotycznym charakterze.

W latach 80. XIX wieku związał się z organizacjami socjalistycznymi, o nastawieniu niepodległościowym. Podjął współpracę z lewicową „Gazetą Naddniestrzańską”, zamieszczając w niej artykuły przedstawiające m.in. fatalne warunki pracy robotników z Drohobycza, a także korupcję lokalnych urzędników. Zajmował się również kolportażem wydawnictw socjalistycznych. Nie mogąc dokończyć edukacji, zaczął pracować jako pisarz u adwokata i guwerner. Eksternistycznie dopuszczony do matury w 1888 roku zdał egzamin, co umożliwiło mu podjęcie studiów na kierunku przyrodniczym na Uniwersytecie Jagiellońskim. Działalność polityczna, w tym zaangażowanie jego brata, Feliksa, z którym Ignacy został pomylony, doprowadziły do aresztowania go na pół roku i zakazu dokończenia studiów, Ignacy Daszyński zdecydował się na początku 1890 roku na emigrację. W Zurychu kontynuował studia oraz włączył się w działalność socjalistyczną. Pod koniec września 1890 r. powrócił jednak do Lwowa, poruszony m.in. wiadomościami o pierwszomajowych wystąpieniach robotników w Galicji.

Jako współtwórca Partii Robotniczej, powstałej we Lwowie 7 listopada 1890 r., wszedł w skład jej kierownictwa. W 1892 roku partię przemianowano na Socjalno-Demokratyczną Partię w Galicji. W sierpniu 1891 roku brał udział w obradach II Międzynarodowego Kongresu Socjalistycznego w Brukseli, prezentując na nim ideę budowy partii jednoczącej polski ruch socjalistyczny. Miesiąc później objął kierownictwo berlińskiej redakcji „Gazety Robotniczej”, wydawanej przez Socjalno-Demokratyczną Partię Niemiec i wspieranej przez Towarzystwo Socjalistów Polskich. We wrześniu 1897 r. z jego inicjatywy podjęto decyzję o objęciu działalnością partyjną części Śląska należącego do państwa Habsburgów. Zmieniono też nazwę ugrupowania na Socjalno-Demokratyczną Partię Galicji i Śląska, którą w grudniu 1899 r. przekształcono w Polską Partię Socjalno-Demokratyczną Galicji i Śląska.

Daszyński, reprezentując idee lewicowe, dążył do zjednoczenia ruchu robotniczego w Galicji. Jako lider partii intensyfikował swoją działalność polityczną i publicystyczną. Wielokrotnie aresztowany przez władze austriackie, jak i niemieckie, zdołał utrzymać przywództwo w partii, popularyzując socjalistyczne idee wśród najbiedniejszych warstw społecznych. W 1897 roku wybrany został posłem i reprezentował w parlamencie austriackim klub poselski Związku Posłów Socjalno-Demokratycznych. Pozostawał parlamentarzystą aż do 1918 roku, jednocześnie angażując się w galicyjskie życie publicystyczne i publiczne, m.in. jako redaktor gazety partyjnej „Naprzód”, a także radny Krakowa.

Jako wpływowy parlamentarzysta i polityk popierał tworzenie ruchu strzeleckiego, będącego zalążkiem późniejszych legionów, a także popularyzował jego idee. W 1914 roku został zwolennikiem koncepcji niepodległościowych Józefa Piłsudskiego. Na początku sierpnia 1914 roku przywdział mundur strzelecki i przyłączył się na krótko do I Kompanii Kadrowej, otrzymując stanowisko zastępcy komisarza wojskowego na Miechów i pow. miechowski. Wszedł w skład Naczelnego Komitetu Narodowego.

Głosił hasła demokratycznej państwa polskiego, sprawiedliwego dla wszystkich stanów, powstałego z terytoriów trzech zaborów. Swoje idee postulował na forum parlamentu austriackiego, m.in. 2 października 1918 roku, określając jednocześnie, że sprawa Polski jest sprawą międzynarodową.

W obliczu rozpadu Austro-Węgier, a także kresu wojny, Ignacy Daszyński powołał w Lublinie w nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku Tymczasowy Rząd Republiki Polskiej, pierwszy od czasów powstania listopadowego, niezależny rząd polski o charakterze lewicowym (w ramach reform parlamentarnych niepodległego państwa zamierzano rozwiązać sprawy socjalne). Na wiadomość o powrocie do Warszawy uwolnionego z więzienia w Magdeburgu Józefa Piłsudskiego wraz z rządem lubelskim oddał się do jego dyspozycji.

Po I wojnie światowej Ignacy Daszyński był parlamentarzystą. Przewodził Radzie Naczelnej Polskiej Partii Socjalistycznej. Od kwietnia do grudnia 1920 roku pełnił funkcję przewodniczącego sejmowej komisji spraw zagranicznych. 24 lipca 1920 roku wszedł w skład Rządu Obrony Narodowej, jako zastępca prezydenta ministrów. Stanowisko to sprawował do stycznia 1921 roku. W okresie wojny polsko-bolszewickiej aktywnie wspierał tworzenie Robotniczego Komitetu Obrony Warszawy. Wspomagał Józefa Piłsudskiego w jego działaniach, poparł także wydarzenia z maja 1926 roku. 26 września 1925 roku objął stanowisko wicemarszałka Sejmu. Natomiast od 27 marca 1928 do 8 grudnia 1930 roku pełnił urząd Marszałka Rzeczypospolitej Polskiej.

Z powodu choroby i nadwątlonego stanu zdrowia stopniowo od 1930 roku wycofywał się z życia publicznego. W maju 1934 roku na XXIII Kongresie Polskiej Partii Socjalistycznej w Warszawie otrzymał tytuł honorowego przewodniczącego. Jednym z najważniejszych dokonań osobistych Ignacego Daszyńskiego było ukonstytuowanie się w 1923 roku Zarządu Głównego Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego - ogólnopolskiej robotniczej organizacji oświatowej, na czele której stał do końca życia. Znany jako znakomity mówca. W 1935 roku został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za krasomówstwo. Zmarł w Bystrej Śląskiej koło Bielska 31 października 1936 roku. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie 3 listopada 1936 roku.

Dołączona galeria zdjęć: Ignacy Daszyński - postacie
generuj pdf
Zobacz nas na:
© 2017 WCEO