POSTACIE
czcionka większa czcionka normalna czcionka mniejsza

Wojciech Korfanty (1873-1939)

Jeden z najwybitniejszych działaczy politycznych Śląska w walce o jego przyłączenie do Rzeczypospolitej. Polski Komisarz Plebiscytowy na Górnym Śląsku. Przywódca zakończonego sukcesem III powstania śląskiego. Czołowy przedstawiciel Chrześcijańskiej Demokracji. 

Wojciech Korfanty (właściwie Adalbert Korfanty) urodził się 20 kwietnia 1873 roku, w polskiej rodzinie górniczej w osadzie Sadzawka, obecnie Siemianowice Śląskie. Od najmłodszych lat włączył się w działalność patriotyczną, otwarcie deklarując polskość, a także tworząc wśród uczniów katowickiego Gimnazjum Królewskiego tajne kółko, którego celem było propagowanie kultury narodowej oraz rodzimej literatury. Jego działalność, w tym publiczna krytyka działań antypolskiego „żelaznego kanclerza”, Ottona von Bismarcka, sprawiła, że nie został dopuszczony do matury. Zdał ją eksternistycznie, a następnie rozpoczął studia na politechnice w Charlottenburgu. Jesienią 1896 roku przeniósł się na Królewski Uniwersytet we Wrocławiu studiując na Wydziale Filozoficznym, kończąc studia w Berlinie.

Od 1898 roku był członkiem Związku Młodzieży Polskiej „ZET”, stawiającego sobie za główny cel odzyskanie przez Polskę niepodległości. W latach 1901–1908 był członkiem Ligi Narodowej, w ramach której współpracował z Romanem Dmowskim. 11 września 1902 roku uczestniczył w reaktywacji Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Katowicach, podczas którego wybrano go prezesem organizacji. Od 1907 roku związał się z ruchem chrześcijańsko-narodowym. W latach 1903–1912 i 1918 był posłem do Reichstagu oraz pruskiego Landtagu (1903–1918), gdzie przystąpił do Koła Polskiego. Podczas swoich przemówień atakował politykę władz niemieckich względem Polaków. Wojciech Korfanty podczas działalności politycznej propagował hasła narodowo-demokratyczne, a także głosił potrzebę reform społecznych, m.in. ośmiogodzinnego dnia pracy. Poza tym działał na polu publicystyki.  Od 1902 roku wydawał pismo „Górnoślązak”, którego został redaktorem naczelnym. Za publikację artykułów, krytykujących politykę pruskiego rządu wobec Polaków, „Do Niemców” oraz „Do moich braci Górnoślązaków”, został aresztowany przez pruską policję, osądzony i skazany na cztery miesiące więzienia. Od 1905 roku wydawał w Katowicach główny organ prasowy górnośląskiej endecji – „Polak”. Nie podzielał idei Romana Dmowskiego dotyczących współdziałania przy boku Rosji w celu uzyskania możliwie największej autonomii. Działalność polityczną opierał na uświadamianiu narodowym zagrożonych germanizacją Ślązaków.

Podczas I wojny światowej przebywał w Berlinie. Zdając sobie sprawę z iluzoryczności aktu 5 listopada uznał, że wojna może zmienić oblicze polityczne narodu, włączył się w popieranie ententy, angażując się od końca 1916 roku w działalność poznańskiego Komitetu Międzypartyjnego, przekształconego w Naczelną Radę Ludową, współorganizującą siły zbrojne podczas powstania wielkopolskiego. W Naczelnej Radzie Ludowej Wojciech Korfanty reprezentował swoją rodzimą dzielnicę – Śląsk. Jeszcze przed zakończeniem I wojny światowej, 25 października wygłosił w Reichstagu płomienną i odważną mowę, głosząc konieczność przyłączenia do odrodzonego państwa polskiego wszystkich ziem zagarniętych przez Prusy w wyniku zaborów - Śląska, Wielkopolski i części Pomorza.

Po powstaniu niepodległej Polski przeniósł się do Poznania. W latach 1918–1919 był członkiem Naczelnej Rady Ludowej, stanowiącej rząd Wielkopolski podczas powstania, przyczyniając się do jego sukcesu. W 1920 roku, mianowany przez rząd polski komisarzem plebiscytowym na Górnym Śląsku, kierował całością przygotowań organizacyjnych, propagandowych i politycznych, działając wśród Ślązaków na rzecz przyłączenia spornych terenów do odrodzonego państwa polskiego. Wobec faktu łamania postanowień plebiscytowych Wojciech Korfanty wzywał do walki w ramach powstań śląskich. Współkierował m.in. II powstaniem śląskim. Stanął na czele III powstania śląskiego, które wybuchło z 2 na 3 maja 1920 roku. Odniesione zwycięstwo i przyłączenie do odrodzonego państwa najbardziej uprzemysłowionych terytoriów Górnego Śląska ugruntowało jego pozycję w gronie polityków II Rzeczpospolitej. Z obszaru plebiscytowego do Polski przyłączono 29 proc. obszaru i 46 proc. ludności. Na przyłączonym terenie znajdowały się 53 z 67 istniejących kopalni, 22 z 37 wielkich pieców oraz dziewięć z 14 stalowni.

Podczas działalności publicznej Wojciech Korfanty pełnił funkcję posła i senatora. W latach 1922-1930 był posłem na Sejm z ramienia Chrześcijańsko-Narodowego Stronnictwa Pracy i Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji. W obliczu niepowodzenia misji stworzenia rządu przez Artura Śliwińskiego, Korfanty został desygnowany przez Komisję Główną Sejmu RP na premiera. Jednak wobec protestu Józefa Piłsudskiego nie rozpoczął formowania rządu, a komisja wycofała jego nominację. Od października do grudnia 1923 r. był wicepremierem w rządzie Wincentego Witosa. Zasiadał w Sejmie Śląskim oraz Senacie Rzeczypospolitej III kadencji. Prowadził także działalność publicystyczną, wydając dzienniki „Rzeczpospolita” i „Polonia”. Krytyczny wobec rządów sanacyjnych, a także sprzeciwiający się centralizacji ograniczającej autonomię Górnego Śląska, należał do jednych z największych przeciwników politycznych obozu rządzącego. W 1930 roku został aresztowany i osadzony w twierdzy brzeskiej, skąd wkrótce powrócił na Górny Śląsk.

W obawie przed ponownym aresztowaniem wyemigrował w 1935 roku do czeskiej Pragi. W międzyczasie, wraz z Ignacym Paderewskim, Józefem Hallerem i Wincentym Witosem, współtworzył w Szwajcarii Front Morges, polityczne porozumienie polskich działaczy stronnictw centrowych, a następnie organizował i był prezesem Stronnictwa Pracy.

W obliczu pogarszającej się sytuacji międzynarodowej, do kraju powrócił w kwietniu 1939 roku. Aresztowany przez władze sanacyjne, pomimo protestów opinii publicznej spędził w celi na Pawiaku trzy miesiące. Ciężko chory, został zwolniony 20 lipca 1939 roku, najprawdopodobniej z obawy, by nie zmarł w więziennej celi.  Niewykluczone, że podjęto próbę jego otrucia. Po wyjściu na wolność zmarł 17 sierpnia 1939 roku w szpitalu św. Józefa w Warszawie, na dwa tygodnie przed wybuchem II wojny światowej. Jego pogrzeb stał się wielką manifestacją patriotyczną Ślązaków, pamiętających zwycięski zryw zbrojny trzeciego powstania śląskiego, którego był niekwestionowanym przywódcą. Wojciech Korfanty został pochowany w rodzinnym grobowcu na cmentarzu przy ul. Francuskiej w Katowicach. Był odznaczony m.in. Orderem Orła Białego oraz czterokrotnie Krzyżem Walecznych.

Od 1993 roku nagrody jego imienia przyznaje Związek Górnośląski, regionalna organizacja promująca śląską kulturę i tradycję. W 70. rocznicę jego śmierci, rok 2009 obchodzono w województwie śląskim jako Rok Korfantego. 

Dołączona galeria zdjęć: Wojciech Korfanty - postacie
generuj pdf
Zobacz nas na:
© 2017 WCEO