Czołowy działacz polskiego ruchu ludowego, poseł na sejm austro-węgierski, aktywista niepodległościowy, trzykrotny premier II Rzeczpospolitej. Dążył do narodowego uświadomienia polskich chłopów.

Wincenty Witos urodził się 21 stycznia 1874 roku we wsi Wierzchosławice w pow. tarnowskim, w ubogiej rodzinie chłopskiej. Działalność polityczną rozpoczął w wieku 19 lat. Przekonywał o konieczności krzewienia nauki wśród najprostszego chłopskiego ludu, postulując przy tym niezbędny warunek do zrealizowania celów oświatowych – odzyskania przez Polskę niepodległości. W tym celu, w 1896 roku, pod pseudonimem Maciej Rydz opublikował swój pierwszy artykuł we lwowskim piśmie „Przyjaciel Ludu”. Rok wcześniej wstąpił do Stronnictwa Ludowego – galicyjskiej partii chłopskiej, postulującej m.in. równouprawnienie polityczne chłopów, demokratyzację życia, autonomię Galicji, a w dalszej konsekwencji – niepodległość Polski. W 1903 roku został wybrany do Rady Naczelnej ugrupowania; w 1908 roku stał się wójtem rodzinnej wsi – Wierzchosławic, a także został wybrany posłem do Sejmu Krajowego we Lwowie.

Z ramienia swojej partii został wybrany do parlamentu austriackiego w Wiedniu. Stało się to w 1911 roku. Będąc parlamentarzystą, nie zerwał związków z rodzinną wsią i gospodarstwem, wciąż piastując wójtostwo. Pod koniec 1913 roku, w wyniku rozłamu w partii, został wiceprezesem Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast” – partii ludowo-konserwatywnej.

Wincenty Witos angażował się w sprawy chłopskie – uczył m.in. jak uprawiać ziemię, jak siać i orać oraz nawozić nawozami sztucznymi, a także realizował spotkania, podczas których kompetentni prelegenci wykładali o tym, jak intensyfikować rolnictwo, hodowlę, ogrodnictwo i pszczelarstwo.

Po wybuchu I wojny światowej prowadził ożywioną działalność edukacyjną i polityczną w polskich organizacjach niepodległościowych. W 1914 roku został wiceprezesem galicyjskiego Naczelnego Komitetu Narodowego. Początkowo wspierał organizację Legionów Polskich, widząc w monarchii habsburskiej sprzymierzeńca dla sprawy polskiej. Jednak od 1915 r. wraz z PSL „Piast” coraz bardziej skłaniał się do powiązania sprawy polskiej z zachodnimi mocarstwami i współpracy w tej kwestii z Narodową Demokracją. W roku 1917 wstąpił do Ligi Narodowej. Wraz z przeciągającą się wojną, Wincenty Witos coraz częściej głosił konieczność odzyskania przez Polskę niepodległości, uznawał także, że naród w takim momencie swojej historii powinien mieć wodza, którego upatrywał w Józefie Piłsudskim. Kampania popularyzująca Piłsudskiego w środowiskach chłopskich nasiliła się szczególnie po tzw. „kryzysie przysięgowym” w 1917 roku. 28 maja tegoż roku, z inicjatywy Wincentego Witosa w galicyjskim Sejmie Krajowym opracowano deklarację polskiej niepodległości, która głosiła konieczność połączenia wszystkich trzech rozczłonkowanych zaborami fragmentów państwa. Swoje idee Wincenty Witos publikował przez cały okres wojny światowej w piśmie partyjnym „Piast”.

28 października 1918 r. stanął na czele powstałej w Krakowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej, która dwa dni później przejęła władzę na obszarze zachodniej Małopolski. Od 4 listopada pełnił funkcję jej przewodniczącego. Wincenty Witos będący jedną z głównych postaci polskiej sceny politycznej 26 stycznia 1919 r. wybrany został posłem do Sejmu Ustawodawczego. Za sprawą umiejętności zakulisowych wpływów na skłócone środowiska polityczne w parlamencie nazywany był „włodarzem sejmu”.

W krytycznym momencie wojny polsko-sowieckiej 24 lipca 1920 roku stanął na czele Rządu Obrony Narodowej. Funkcję premiera pełnił trzykrotnie, w latach 1920–1926. Po zamachu majowym ustąpił wraz ze swoim gabinetem, stając się wpływowym przeciwnikiem Józefa Piłsudskiego. W czerwcu 1930 roku wziął udział w Kongresie Centrolewu w Krakowie, w czasie którego zdecydowanie wystąpił przeciwko rządom sanacji. Aresztowany na kilka miesięcy. Oskarżony i skazany w procesie brzeskim. W 1933 roku udał się na kilkuletnią emigrację polityczną. W połowie lutego 1936 roku wspólnie z gen. Władysławem Sikorskim i gen. Józefem Hallerem uczestniczył w spotkaniu poświęconym zjednoczeniu sił opozycyjnych wobec rządów sanacji, które odbyło się u Ignacego Paderewskiego w jego szwajcarskiej posiadłości w Morges.

Do kraju powrócił 31 marca 1939 roku, a następnie zgłosił się do krakowskiej prokuratury. Przewieziony do więzienia w Siedlcach (na mocy wyroku wydanego w procesie brzeskim, zatwierdzonego po jego emigracji) wyszedł na wolność po kilku dniach (wykonanie wyroku zawieszono). 17 maja 1939 roku objął funkcję prezesa Polskiego Stronnictwa Ludowego i wydał odezwę wzywającą do walki o niepodległość Polski. W październiku 1939 r. dekretem prezydenta RP na uchodźstwie Władysława Raczkiewicza amnestionowano go wraz z innymi skazanymi w procesie brzeskim.

Hitlerowcy bezskutecznie próbowali namówić go do poparcia budowy fasadowego państwa polskiego. Przetrzymywany przez Niemców w więzieniach w Tarnowie, Krakowie, Berlinie i Poczdamie. Ostatecznie 1 marca 1941 roku  ze względu na zły stan zdrowia został zwolniony i skierowany na stały pobyt w Wierzchosławicach. Podczas internowania współpracował z polskim Państwem Podziemnym.

Po wkroczeniu Rosjan aresztowany ze względu na odmowę z władzami promoskiewskimi. O jego uwolnienie upominał się rząd polski na uchodźstwie oraz brytyjski premier Winston Churchill. Nie przyjął zaproszenia do Moskwy na konferencję dotyczącą powstania Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. 28 czerwca powołany został na stanowisko wiceprezydenta Prezydium Krajowej Rady Narodowej, jednak ciężko chory nie podjął się sprawowania tej funkcji. Wraz ze Stanisławem Mikołajczykiem utworzył Polskie Stronnictwo Ludowe, będąc jego prezesem od 22 sierpnia 1945 roku. Zmarł 31 października 1945 roku w Krakowie. Pochowany został na cmentarzu w Wierzchosławicach. Wincenty Witosbył odznaczony m.in. Orderem Orła Białego.